Yükleniyor...
Son Dakika
25.12.2018

Ayçiçeği yetiştiriciliği, bakımı, hasadı

Ayçiçeği, yağlı tohumlar arasında dünyada en fazla yetiştirilen bitkilerden biri. Türkiye'de de başta Trakya olmak üzere pek çok yerde ekiliyor. Ancak Türkiye'nin ayçiçeği üretimi, tüketimine yetmiyor. Bu sebeple her yıl yüklü miktarda ithalat yapılıyor. Ayçiçeği nasıl yetiştirilir, nelere dikkat edilir birlikte öğrenelim...

İKLİM ŞARTLARI

Ayçiçeği karasal iklim bölgelerinde ve ılıman iklimin yağışlı bölgelerinde yetiştirilen bir bitki türü. Diğer adı da günebakan çiçeğidir ve bu adından da anlaşılacağı gibi güneşi sever. Çiçeklenme ve tohum bağlama dönemlerinde havanın 1 ay kadar kapalı seyretmesi halinde tane verimini yaklaşık yüzde 30 düşer.

 

Tohumlarının çimlenmesi için uygun toprak sıcaklık 8 ila 10 derece arasındadır. Hava sıcaklığının 15 dereceye çıkarması durumunda çimlenme kolaylaşır. Çiçeklenme için en uygun sıcaklık ise 21 ile 24 derece arasıdır. Çok yüksek hava sıcaklığı ise yağ oranını düşürüp ürünün kalitesini bozar.

 

Ayçiçeği bitkisi fide döneminde soğuk havaya karşı dayanıklı olmasıyla bilinir. Eksi 5 dereceye kadar dayanabilir. Ancak bitkinin ileri gelişme döneminde soğuğa dayanıklılığı azalır ve sıfır derecede zarar görür.

 

Ayçiçeğinin kökleri toprakta 2 metre kadar derine iner, bu sebeple suyu en iyi değerlendiren bitkilerden biridir. Bu özelliği ile kısa süren kuraklıklardan etkilenmez. Ancak kuraklık uzarsa bu kez bitki zarar görür. Ayçiçeği, yetişme dönemi süresince 500-600 mm’lik toplam yağışa ihtiyaç duyar. Ancak bu yağışın, gelişme dönemine yayılması gerekir. Suya en fazla çiçeklenmeden önceki ve sonraki 40 günlük dönemde ihtiyaç duyar. Toplam su ihtiyacının yüzde 60’nı bu dönemde kullanır.

 


 

HANGİ TOPRAKLARI SEVER?

Ayçiçeği bitkisi, toprak şartları bakımından fazla seçici değildir. Kumlu, killi her türlü toprakta yetişebilmektedir. Ancak derin, organik madde bakımından zengin, alüvyal topraklar yüksek verim için idealdir. Toprağın fazla taşlı, kumlu ve yüzlek olmaması yeterlidir.


 

İyi nem tutan humuslu toprakları da ayçiceği için uygundur. Çünkü iyi çimlenmesi için toprakta yeterince nem bulunmalıdır. Ayçiçeği yetiştirilecek toprakta üst üste birkaç yıl ayçiçeği ekimi yapılmamış olması gerekir. Ayçiçeği, topraktan yüksek miktarlarda besin maddesi çektiği için nöbetleşe üretim önerilir. Bakla-baklagiller ile nöbet yapılabilir. Kuru şartlarda ise çavdar, arpa ve buğday gibi hububatlarla ekim nöbetine sokulabilir.


 

TOPRAĞI HAZIR HALE GETİRME

Ön bitkinin hasadından sonra (Haziran veya Sonbahar aylarında) tarla pullukla yaklaşık 20 25 santim kadar işlenir. Eğer öncesinde buğday ekilmişse tarla derin şekilde sürülür. Sonbaharda da tarla yeniden kültivatörle karıştırılır. Kışı böyle geçiren toprak ilkbahar aylarında kültivatörle 8 - 10 santim derinden yeniden işlenir. Daha sonra gübre ve herbisit atılarak tekrar yüzlek toprak karıştırılır. Arkasından da merdane ve sürgü geçirilerek tarla ekim işlemine uygun hale getirilmiş olur.


 

AYÇİÇEĞİNDE GÜBRELEME

Dekar başına 120 - 130 kilogram tohum verimi ve 750 kilogram sap ve tabla verimi elde edildiğinde bitkiler tarafından dekardan 6,5 kilogaram N, 4,1 kg P205, 36,0 K2 O ve 13,3 kg CaO’nun kaldırılmış olur. Yani ayçiçeği topraktan en fazla azot ve potasyum çeker. Bunun yeniden yerine konulması gerekir.


 

AZOT

Ayçiçeğinde verimi etkileyen en temel besin azottur. Bitki, yetişme döneminde ihtiyaç duyduğu azotun yüzde 66’nı çiçeklenme dönemi sonuna kadar alır. Buna göre ithiyaç duyulan azotun yüzde 50’si ekimle beraber diğer yarısı da bitki 20-25 santim boyuna ulaştığında ikinci çapa ile birlikte verilir. Hedeflenen her 20 kilo hasat için 1 kilo azot kullanılır. Eğer toprak ve hava kuruysa azot miktarı azaltılır ve tümü ekimle beraber uygulanıyr.


 

FOSFOR

Genel olarak ayçiçeğinin fosfora ihtiyacı yoktur, ancak dekar başına 8-10 kilo P2O5 uygulanırsa verim artar. Fosforun tümü ekim öncesi veya ekimle birlikte atılır.


 

POTAS

Ayçiçeği, tarladan yüksek miktarda potas kaldırır, ancak genel olarak Türkiye'de topraklar potas bakımından yeterlidir. Toprak analizinde potas eksikliği çıkarsa gübreleme yapılır.

 


 

AYÇİÇEĞİ EKİMİ

Çimlenme için toprak sıcaklığının en az 8-10 derece olması gerekir. Ekim döneminde de 12 derece toprak sıcaklığı idealdir. Türkiye'nin değişik bölgelerinde ekim 15 Mart gibi başlar, Nisan sonuna kadar sürer. Çukurova gibi sıcak bölgelerde ise en uygun ekim zamanı Şubat sonu ve Mart ayının ilk yarısıdır. Ekimde geç kalınırsa verim ciddi oranda düşer.


 

Ekim işe, makineyle sıraya yapılır. Çoğunlukla havalı mibzer kullanılır. Sıra arasının 65-70 santim, sıra üzerinin de 30-35 santim tutulması önerilir. Tohum iriliğine bağlı olarak dekar başına 400-600 gram tohum atılır.

 

AYÇİÇEĞİ BAKIMI

Ekimden sonra 10-15 gün içinde tohumlar çimlenerek toprak yüzeyine çıkar. Bakım işlemlerinin aksatılmadan yapılması gerekir.


 

ÇAPALAMA VE OT KONTROLÜ

Bitki 10-12 santim boylandığında yani 4-6 yapraklı hale geldiğinde ilk çapa yapılır. İkinci çapaya ise bitki 25-30 santim boya ulaştığında geçilir. İkinci çapada boğaz doldurma yapılması da gerekir. Ancak çapalamanın derin yapılmaması şarttır. 10 santimden derin olmamalıdır. Aksi halde bitki kökleri zarar görür. Bitki 40 santim boya ulaştığında çapalamaya son verilir. 2-3 kez çapa yapılması yeterli olur. Çapalamayla yabancı otlar büyük oranda temizlenir. Eğer kalmışsa herbisit de kullanılabilir.


 

AYÇİÇEĞİNDE SULAMA

Ayçiçeğinin suya en fazla ihtiyaç duyduğu dönem, tabla oluşumundan çiçeklenmeye kadar geçen süreçtir. Çiçeklenmeden 20 gün önce ve çiçeklenmeden sonraki 20 günlük süreç, su tüketimi bakımından önemlidir. Yağışın yeterli olduğu bölgelerde ekstra sulama gerekmez. Eğer yeterli yağış yoksa 3-4 kez sulama yapılır, bu sayede verim yüzde 50 artar. İlk sulama tabla oluşumunda, ikincisi çiçeklenmede, üçüncüsü süt olum döneminde yapılır.


 

AYÇİÇEĞİ HASTALIKLARI


 

Ayçiçeğine makaslı böcek, çayır tırtılı, salyangoz, kuşlar, bozkurtlar, çizgili yaprak kurdu, yeşil kurt ve kırmızı örümcek gibi zararlılar musallat olabilir. Ayrıca çeşitli bitki hastalıkları da zarar verir. Bunlar için uygun ilaçlar kullanılır.


 

AYÇİÇEĞİNDE HASAT VE HARMAN

Ekimden yaklaşık 120 gün sonra hasat edilme olgunluğuna gelir. Bölgelere göre Temmuz ve Ağustos ayları hasat dönemidir. Hasat olgunluğunda bitkinin sap, yaprak ve tablaları sararır, tablaların kenarında bulunan sarı çiçekler dökülür, koruyucu yapraklar da kahverengine döner.


 

Hasat için normal buğday biçerdöverleri kullanılabilir. Ancak mutlaka biçerdöverin tablalarının değiştirilmesi ve ayarlarının yapılması gerekir. Biçerdöver hızı saatte 5-8 kilometre arasında olmalıdır. Biçim yüksekliği ise 30-60 santim kadar olur. Hasat sırasında bitkinin tohum ve tablalarında rutubet (nem) oranının yüzde 12-15’lere düşmesi gerekir. Hasat sonrasında ise tohumdaki rutubet yüzde 9,5-10’lara kadar düşürülür. Aksi halde tohumlar küflenir.


 





Bu Habere Ait Fotoğraflar

Bu Habere Ait Yorumlar


" Okuyucular tarafından www.ulusaltarim.com 'da yayınlanan içeriklere ilişkin yapılan yorumların cezai ve hukuki sorumluluğu yorumu yapan kişinin kendisine aittir. "

" Okuyucu yorumları hukuka uygunluk veya güncel bilgi içerip içermediği hususları bakımından değerlendirilmemekte, yorumlar otomatik olarak onaylanmaktadır. www.ulusaltarim.com, yapılan yorumlarla ilgili herhangi bir konuda sorumluluk kabul etmemektedir. "

" Köşe yazarının kaleme aldığı yazıların her türlü hukuki sorumluluğu yazarın kendisine aittir.
Ulusal Tarım, yazarların düşünce özgürlüğüne müdahale etmemektedir. "
Adınız *

E-Posta * (Yorumda Görünmeyecektir.)

Yorumunuz *



Yorumu Gönder